
BİDER: COP31’in ikinci haftasında iklim hedefleri teknoloji ve yatırıma dönüşmeli
Global Bilişim Derneği (BİDER) Başkanı Şenol Vatansever, COP31’in ikinci haftasına girilirken Türkiye açısından önceliğin iklim hedeflerini teknoloji ortaklıklarına, yatırımlara ve uygulanabilir projelere dönüştürmek olması gerektiğini söyledi. 16 Kasım tarihli değerlendirme, ilk haftadaki finansman anlaşmalarını ve 16–20 Kasım programını birlikte ele alıyor.
9 Kasım’da Antalya’da başlayan konferansın yarı noktasında UN Climate Change İcra Sekreteri Simon Stiell, yaklaşık 200 ülkenin 165 ayrı müzakere görevi üzerinde çalıştığını belirtti. Stiell’in 14 Kasım tarihli resmî konuşması ilerlemeye rağmen zor konuların ikinci haftada çözülmesi gerektiğini vurguluyor. Bu sayı sonuçlanmış 165 anlaşmayı değil, müzakere kapsamındaki görevleri ifade ediyor.
5,1 milyar dolarlık 10 finansman anlaşması
Vatansever, ilk haftanın siyasi yönü, finansman ihtiyacını ve ülkelerin farklı önceliklerini görünür kıldığını; ikinci haftada teknoloji, sanayi, doğa, sosyal dönüşüm, uygulama kapasitesi ve nihai müzakerelerin öne çıkacağını belirtiyor.
Türkiye ile Asya Kalkınma Bankası, Asya Altyapı Yatırım Bankası, Dünya Bankası ve İslam Kalkınma Bankası arasında toplam 5,1 milyar dolarlık 10 finansman anlaşması imzalandığı bilgisi, Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığının 12 Kasım tarihli COP31 İş Forumu konuşma kaydında da yer alıyor. Bültene göre paketler yeşil dönüşüm, dayanıklı altyapı, sanayinin modernizasyonu ve işletmelerin finansmanı gibi alanları kapsıyor.
BİDER Başkanı, uluslararası konferansların değerinin yalnız katılım ve konuşma sayısıyla ölçülemeyeceğini savunuyor. Ona göre kalıcı sonuç, finansmanın projelerle, teknolojinin sanayiyle ve uluslararası iş birliğinin yatırımla buluşmasıyla ortaya çıkacak. İlk haftanın anlaşmalarını bu nedenle uygulama odaklı bir gelişme olarak değerlendiriyor.
AIIB’nin 1,6 milyar dolarlık iklim programı
İlk hafta açıklanan paketler arasında AIIB’nin Türkiye’ye yönelik 1,6 milyar dolarlık İklim Eylemi Hızlandırma Programı bulunuyor. Bankanın 12 Kasım tarihli resmî duyurusu, bunu bugüne kadarki en büyük iklim odaklı politika finansmanı paketi olarak tanımlıyor. Türkiye’nin İklim Kanunu ve ikinci Ulusal Katkı Beyanı’nın uygulanmasını destekleyen paket, her biri 800 milyon dolar olan politika kredisi ile ek finansmandan oluşuyor.
Programın üç ekseni sürdürülebilir finansman, sektörel karbonsuzlaşma ve iklim dayanıklılığı. Bülten; Emisyon Ticaret Sistemi’nin işler hâle getirilmesi, yeşil finansman altyapısı, sektör bazlı emisyon azaltım politikaları ve su, ekosistemler, sağlık alanlarında dayanıklılığın geliştirilmesini bu kapsamda sıralıyor. Vatansever, finansman, mevzuat, karbon piyasaları ve sektör politikalarının tek programda buluşmasını tutar kadar önemli buluyor.
16 Kasım: Bilim, sanayi ve teknoloji
Resmî tematik programa göre ikinci haftanın ilk günü bilim, sanayi ve teknolojiye ayrılıyor. BİDER bülteni günün etkinlikleri arasında yapay zekâ konusunda yüksek düzeyli Green Digital Action yuvarlak masa toplantısını, Yeşil Sanayileşme Bakanlar Yuvarlak Masa Toplantısı’nı, dayanıklı şehirlerde yapay zekâ, dijital ikizler ve nesnelerin interneti oturumunu, küresel güneyde temiz teknoloji kapasitesini ve AI Enabled Cleantech Initiative’in başlatılmasını sayıyor.
Vatansever’e göre enerji verimliliği, üretimde karbon azaltımı, şebeke yönetimi, su tüketiminin optimizasyonu ve iklim risklerinin tahmini veri ve teknolojiyi zorunlu kılıyor. İkinci haftanın bu başlıklarla başlamasını iklim, sanayi ve teknoloji politikalarının giderek iç içe geçmesinin göstergesi olarak görüyor.
Yapay zekâda fayda ve enerji tüketimi birlikte ölçülmeli
BİDER Başkanı, yapay zekânın enerji şebekelerini ve fabrikaları daha verimli yönetme, iklim tahminlerini geliştirme, su kullanımını optimize etme ve temiz teknoloji geliştirmeyi hızlandırma potansiyeline dikkat çekiyor. Bununla birlikte aynı sistemlerin yüksek işlem kapasitesi ve veri merkezleri gerektirdiğini vurguluyor.
Bu nedenle yalnız azaltılan emisyonun değil, sistemi çalıştırmak için harcanan enerjinin ve o enerjinin kaynağının da hesaplanmasını öneriyor. Veri merkezlerinin enerji verimliliği, soğutma teknolojileri, düşük karbonlu elektrik ve işlem başına tüketim, onun değerlendirmesinde bilişim sektörünün giderek önem kazanan performans göstergeleri.
Yeşil sanayileşme ve dijital fabrikanın ortak gündemi
16 Kasım’daki bakanlar düzeyi yeşil sanayileşme toplantısını hatırlatan Vatansever, çelik, çimento, kimya, alüminyum ve diğer enerji yoğun alanlarda daha düşük karbonlu üretimin çevresel olduğu kadar ekonomik rekabet unsuru hâline geldiğini söylüyor. Yeşil sanayileşmeyi teknoloji, sermaye, ihracat ve yeni yatırımların buluştuğu küresel rekabet alanı olarak nitelendiriyor.
Türkiye’nin üretim altyapısını bir avantaj olarak gören Vatansever’e göre dijitalleşme ve karbonsuzlaşma birlikte ele alınmalı. Fabrikada enerji ve kaynak kullanımını ölçmek sensör, yazılım ve veri; üretimi optimize etmek analiz ve yapay zekâ; tedarik zincirini izlemek dijital sistemler gerektiriyor. Böylece iki ayrı dönüşüm programı aynı fabrikanın içinde birleşiyor. Teknoloji ve enerji şirketleri, sanayi kuruluşları ve finans sektörünün ortak projelerinin önemi de artıyor.
KOBİ’ler için tedarik zinciri ve beceri ihtiyacı
Vatansever, gündemin yalnız büyük şirketlerle sınırlı olmadığını belirtiyor. Bir KOBİ müzakerelerin doğrudan tarafı olmasa bile müşterisi olan büyük işletme enerji tüketimi, ürünün karbon ayak izi veya tedarik zinciri emisyon bilgisi istediğinde iklim dönüşümü günlük işinin parçası hâline geliyor. Enerji verimliliği, karbon ölçümü, dijital izlenebilirlik ve düşük karbonlu üretim yetkinliklerini uluslararası tedarik zincirlerine katılım açısından önemli görüyor.
17 ve 18 Kasım: Doğa ile dönüşümün sosyal boyutu
17 Kasım’ın tematik başlığı Okyanus, Denizler, Doğa ve Arazi Kullanımı – Rio Sinerjisi. Okyanus ve deniz ekosistemleri, kıyı dayanıklılığı, biyoçeşitlilik, ormanlar, arazi kullanımı ve ekosistem restorasyonu gündemde. Vatansever; su kaynaklarının izlenmesi, orman yangınlarının erken tespiti, kıyı değişimleri ve tarım arazileri için uydu teknolojileri, sensörler, coğrafi bilgi sistemleri ve yapay zekânın sağlayabileceği araçları öne çıkarıyor.
18 Kasım ise İnsani ve Sosyal Kalkınma günü. Bülten, UNFCCC programında sosyal açıdan adil geçişe kadınların, kız çocuklarının, erkeklerin ve erkek çocuklarının katılımına ilişkin yüksek düzeyli etkinlik bulunduğunu aktarıyor. Vatansever, yeni teknolojilerin işlerin içeriğini değiştirdiğini, yeni meslek ve beceriler oluşturduğunu belirterek çalışanların bu dönüşüme hazırlanması gerektiğini söylüyor. Ona göre teknoloji satın almak, onu geliştirecek, uygulayacak ve kullanacak insan kaynağını yetiştirmeden yeterli değil.
19 Kasım İmece, 20 Kasım nihai müzakereler
19 Kasım’daki “İmece: Uygulamanın Güçlendirilmesi” teması, taahhütleri somut sonuçlara dönüştürmek için uygulama kapasitesine odaklanıyor. BİDER Başkanı, hedef açıklamanın uygulamadan daha kolay olduğunu; teknik kapasite, insan kaynağı, finansman, teknoloji ve proje geliştirme becerisinin birlikte çalışması gerektiğini vurguluyor. Kamu, özel sektör, finans dünyası, akademi ve teknoloji sağlayıcılarının aynı ekosistemde buluşmasını gerekli görüyor.
20 Kasım nihai müzakerelere ayrılmış durumda. Bülten, ilk hafta sonunda zor başlıkların önemli bölümünün henüz çözülmediğini ve COP31 Başkanlığının 13 Kasım tarihli gayriresmî değerlendirme notunda farklı görüşlerin yer aldığını aktarıyor. Sıralanan konular Paris Anlaşması’nın 1,5 derece hedefi, emisyon azaltım açığı, finansman, uyum, ülkelerin farklı sorumlulukları ve enerji dönüşümünün nasıl ifade edileceği. Söz konusu not uzlaşı metni olarak değil, başkanlık istişarelerinde dile getirilen görüşlerin özeti olarak ele alınıyor.
Vatansever, yaklaşık 200 ülkenin enerji yapısı, gelişmişlik düzeyi ve finansman kapasitesinin farklı olması nedeniyle görüş ayrılıklarını olağan buluyor; önemli olanın uygulanabilir ve güçlü bir ortak zemin oluşturmak olduğunu belirtiyor.
Başarı ölçütü konferans sonrasındaki uygulama
BİDER Başkanı, Türkiye’nin kalıcı kazanımının başarılı ev sahipliğinin ötesine geçmesini istiyor. Antalya’da kurulan ilişkilerin yeni teknoloji ortaklıklarına, temiz enerji ve sanayi yatırımlarına, girişimler için yeni pazarlara ve finanse edilebilen projelere dönüşmesini hedef olarak gösteriyor.
Ona göre COP31 yalnız 20 Kasım’da kabul edilecek metinle değil, daha sonra uygulanan proje sayısı, harekete geçen yatırım, ölçeklenen teknolojiler ve şirketlerin dönüşüm hızıyla da değerlendirilmeli. İlk haftanın hedefler ve kaynakları görünür kıldığını belirten Vatansever, ikinci haftanın temel sorusunu dönüşümün nasıl ölçekleneceği olarak tanımlıyor.
Kaynak: BİDER, 16 Kasım 2026 basın bülteni. Ek doğrulamalar: İletişim Başkanlığı, UNFCCC, COP31 tematik günler, AIIB.


